Khôn ngoan là gì
Khôn ngoan là gì: nghĩa của từ và những cách hiểu chính
Khôn ngoan là biết dùng hiểu biết cho đúng việc, đúng người, đúng lúc và biết giới hạn của mình. Bài so sánh cách hiểu đời thường, Hy Lạp, phương Đông và tâm lý
Wiki · khonngoan.com
Biết nghĩ, biết mình, biết dừng
Cẩm nang về sự khôn ngoan: khôn ngoan là gì, khoa học về trí khôn, biết mình biết người, xin và cho lời khuyên, sách khôn ngoan kinh điển, tục ngữ khôn – dại, ngụ ngôn thế giới, trí khôn loài vật, logic phổ thông và khôn ngoan qua tuổi tác.
Mở app Khôn NgoanCờ thế, qua sông, lưới logic, cân đồng giả›
Danh mục
🦉Khôn ngoan là gì10 bài
🔬Khoa học về sự khôn ngoan10 bài
🪞Biết mình, biết người10 bài
💬Xin và cho lời khuyên10 bài
📜Sách khôn ngoan kinh điển10 bài
🏮Khôn – dại trong tục ngữ Việt10 bài
🦊Ngụ ngôn khôn – dại thế giới10 bài
🐒Trí khôn loài vật10 bài
🔣Logic & suy luận phổ thông10 bài
🌳Khôn ngoan qua tuổi tác10 bài
Bài mới
Khôn ngoan là gì
Khôn ngoan là gì
Khôn ngoan khác thông minh thế nào: năng lực và cách dùng năng lực
Thông minh là năng lực hiểu nhanh, suy luận, giải bài có đáp án; khôn ngoan là dùng hiểu biết vào chuyện đời mơ hồ, biết giới hạn mình và nghĩ cho người khác.
Khôn ngoan là gì
Vì sao người IQ cao vẫn quyết định dại: Stanovich và trí thông minh chưa đủ
Keith Stanovich (What Intelligence Tests Miss, 2009) chỉ ra IQ không đo thói quen dừng lại nghĩ kỹ, kiến thức xác suất và việc chịu xét lại niềm tin của chính m
Khôn ngoan là gì
Khôn ngoan, khôn lỏi, khôn vặt: ranh giới nằm ở đâu
Khôn ngoan, khôn lỏi, khôn vặt khác nhau ở ba chỗ: lợi cho ai, lợi bao lâu và có cần giấu người khác không. Bài kèm nghiên cứu Axelrod, Machiavellianism và phép
Khôn ngoan là gì
Chữ khôn và chữ ngoan trong tiếng Việt: nghĩa xưa và nay
Khôn là sáng dạ, ngoan là dễ bảo, ghép lại thành khôn ngoan. Bài phân biệt khôn xiết, càn khôn, ngoan cố và cách đọc chữ khôn trong thơ văn cổ cho đúng.
Khôn ngoan là gì
Phronesis: trí khôn thực hành trong Đạo đức học của Aristotle
Phronesis là trí khôn thực hành Aristotle bàn ở quyển VI Đạo đức học Nicomachus: cân nhắc đúng điều tốt trong hoàn cảnh cụ thể, cần kinh nghiệm và nhân cách tốt
Khôn ngoan là gì
Trí tuệ trong Phật giáo: hiểu chữ bát nhã ở mức phổ thông
Bát nhã là phiên âm chữ Phạn prajñā, chỉ cái thấy rõ bản chất vô thường của sự vật, khác thông minh thế gian. Bài giới thiệu văn tuệ, tư tuệ, tu tuệ và văn hệ B
🦉 Khôn ngoan là gì
Xem cả 10 bài ›
Khôn ngoan là gì
Khôn ngoan là gì: nghĩa của từ và những cách hiểu chính
Khôn ngoan là biết dùng hiểu biết cho đúng việc, đúng người, đúng lúc và biết giới hạn của mình. Bài so sánh cách hiểu đời thường, Hy Lạp, phương Đông và tâm lý
Khôn ngoan là gì
Khôn ngoan khác thông minh thế nào: năng lực và cách dùng năng lực
Thông minh là năng lực hiểu nhanh, suy luận, giải bài có đáp án; khôn ngoan là dùng hiểu biết vào chuyện đời mơ hồ, biết giới hạn mình và nghĩ cho người khác.
Khôn ngoan là gì
Vì sao người IQ cao vẫn quyết định dại: Stanovich và trí thông minh chưa đủ
Keith Stanovich (What Intelligence Tests Miss, 2009) chỉ ra IQ không đo thói quen dừng lại nghĩ kỹ, kiến thức xác suất và việc chịu xét lại niềm tin của chính m
🔬 Khoa học về sự khôn ngoan
Xem cả 10 bài ›
Khoa học về sự khôn ngoan
Tâm lý học bắt đầu nghiên cứu sự khôn ngoan từ khi nào
Tâm lý học nghiên cứu khôn ngoan từ giữa thập niên 1970 với Vivian Clayton, thành hình thập niên 1980 với nhóm Baltes ở Berlin và Sternberg, có sách nền năm 199
Khoa học về sự khôn ngoan
Mô hình khôn ngoan Berlin của Paul Baltes: năm tiêu chí và cách đo
Mô hình Berlin coi khôn ngoan là tri thức chuyên sâu về vấn đề căn bản của đời sống, đo bằng cách chấm câu trả lời cho tình huống khó theo năm tiêu chí.
Khoa học về sự khôn ngoan
Thang đo khôn ngoan ba chiều của Ardelt: nhận thức, phản tỉnh, trắc ẩn
Thang 3D-WS của Monika Ardelt (2003) gồm 39 câu tự đánh giá, đo khôn ngoan qua ba chiều nhận thức, phản tỉnh và trắc ẩn; người khôn phải cao cả ba.
🪞 Biết mình, biết người
Xem cả 10 bài ›
Biết mình, biết người
Biết người là trí, biết mình là sáng: chương 33 Đạo Đức Kinh
Tri nhân giả trí, tự tri giả minh: Lão Tử xếp biết mình cao hơn biết người. Nguyên văn chương 33, nghĩa chữ minh, dị bản Mã Vương Đôi và cách tập biết mình.
Biết mình, biết người
Hãy tự biết mình: dòng chữ ở đền Delphi và nghĩa thật của nó
Gnothi seauton, hãy tự biết mình, là châm ngôn khắc ở đền Apollo tại Delphi. Nghĩa ban đầu có lẽ là biết mình là người phàm, Plato mới biến nó thành tự soi xét.
Biết mình, biết người
Tự nhận thức là gì: nhìn mình từ bên trong và từ bên ngoài
Tự nhận thức gồm hai mặt: hiểu mình muốn gì và hiểu người khác thấy mình ra sao. Mô hình của Tasha Eurich, nghiên cứu SOKA của Vazire và giới hạn của tự xét.
💬 Xin và cho lời khuyên
Xem cả 10 bài ›
Xin và cho lời khuyên
Vì sao ta hay coi nhẹ lời khuyên của người khác: tâm lý học giải thích
Ta coi nhẹ lời khuyên vì thấy lý do của mình mà chỉ thấy kết luận của người khác. Yaniv và Kleinberger (2000) đo được ta giữ khoảng bảy phần mười ý của mình.
Xin và cho lời khuyên
Chọn ai để xin lời khuyên: người từng trải và không vụ lợi
Nên hỏi người đã trải qua đúng việc, đã thấy nhiều kết quả và không được lợi từ quyết định của bạn. Người tự tin nhất chưa chắc là người khuyên tốt nhất.
Xin và cho lời khuyên
Xin lời khuyên khiến người khác thấy ta giỏi hơn: nghiên cứu Brooks 2015
Brooks, Gino và Schweitzer (2015) cho thấy người xin lời khuyên được đánh giá có năng lực hơn, khi việc khó và người được hỏi có chuyên môn. Cách hỏi cho đúng.
📜 Sách khôn ngoan kinh điển
Xem cả 10 bài ›
Sách khôn ngoan kinh điển
Văn chương khôn ngoan là gì: dòng sách lời răn cổ nhất của nhân loại
Văn chương khôn ngoan là dòng sách dạy cách sống ở đời bằng lời răn ngắn, có từ Sumer, Ai Cập cổ tới Châm ngôn, Pháp Cú, Hávamál và Poor Richard.
Sách khôn ngoan kinh điển
Lời dạy của Ptahhotep: sách khuyên răn Ai Cập cổ và Papyrus Prisse
Lời dạy của Ptahhotep là tập khuyên răn Ai Cập cổ gán cho một tể tướng Vương triều thứ 5, chép trên Papyrus Prisse, dạy biết nghe, giữ miệng, đừng tham, đừng ki
Sách khôn ngoan kinh điển
Sách Châm ngôn và sách Giảng viên: hai sách khôn ngoan trong Kinh Thánh
Châm ngôn là tuyển tập lời răn tin vào quy luật sống ngay thẳng; Giảng viên là suy tư hoài nghi mở bằng câu Hư không của sự hư không. Hai sách bổ sung nhau.
🏮 Khôn – dại trong tục ngữ Việt
Xem cả 10 bài ›
Khôn – dại trong tục ngữ Việt
Khôn ngoan đối đáp người ngoài, gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau nghĩa là gì
Câu ca dao khuyên anh em trong nhà đừng tranh hơn thua, để dành cái khôn khi giao thiệp với người ngoài. Chữ hoài có hai cách hiểu: phí công, hoặc mãi không thô
Khôn – dại trong tục ngữ Việt
Khôn ba năm dại một giờ: nghĩa, cách dùng và bài học cho hôm nay
Khôn ba năm dại một giờ nói một phút sơ suất làm hỏng công sức gìn giữ lâu dài: xây thì lâu, đổ thì nhanh. Câu vừa cảnh tỉnh, vừa an ủi người vừa sai.
Khôn – dại trong tục ngữ Việt
Người khôn nói ít hiểu nhiều: câu đầy đủ, nghĩa và chỗ hay hiểu sai
Câu đầy đủ là Người khôn nói ít hiểu nhiều, không như người dại lắm điều rườm tai. Ý chính là nghe nhiều rồi mới nói, chứ không phải khuyên im lặng để né trách
🦊 Ngụ ngôn khôn – dại thế giới
Xem cả 10 bài ›
Ngụ ngôn khôn – dại thế giới
Aesop và La Fontaine: hai kho ngụ ngôn khác nhau thế nào
Aesop là truyện văn xuôi Hy Lạp cổ truyền miệng, nhiều lớp biên soạn; La Fontaine là 240 bài thơ Pháp in 1668–1694, một tác giả, giọng mỉa đời rõ rệt.
Ngụ ngôn khôn – dại thế giới
Con cáo và chùm nho: gốc của câu "nho còn xanh lắm"
Con cáo không với tới chùm nho liền bảo nho còn xanh. Truyện có từ Aesop, La Fontaine viết lại năm 1668 và kết bằng câu hỏi bênh con cáo, ít người để ý.
Ngụ ngôn khôn – dại thế giới
Ve sầu và kiến: bản gốc La Fontaine kết thúc ra sao
Bản gốc La Fontaine năm 1668 kết bằng câu kiến bảo ve "giờ nhảy đi", không tha thứ, không lời răn. Cảnh kiến cho ve ở nhờ đến từ các bản kể lại thế kỷ 20.
🐒 Trí khôn loài vật
Xem cả 10 bài ›
Trí khôn loài vật
Con vật nào thông minh nhất: khoa học so trí khôn loài vật thế nào
Khoa học không xếp hạng được con vật thông minh nhất: trí khôn gồm nhiều năng lực, mỗi loài giỏi việc đời sống nó cần. Cách so là thử từng năng lực, có đối chứn
Trí khôn loài vật
Ngựa Hans thông minh: con ngựa "biết làm toán" và bài học cho khoa học
Ngựa Hans ở Berlin gõ móng trả lời phép tính, đến năm 1907 Oskar Pfungst chứng minh nó đọc cử động vô thức của người hỏi. Từ đó khoa học có nguyên tắc thử mù.
Trí khôn loài vật
Bài kiểm tra gương: loài nào nhận ra chính mình trong gương
Bài kiểm tra gương của Gordon Gallup năm 1970: tinh tinh, đười ươi, một con voi, cá heo, ác là đã qua; cá bàng chài gây tranh cãi. Hỏng bài chưa chắc là không b
🔣 Logic & suy luận phổ thông
Xem cả 10 bài ›
Logic & suy luận phổ thông
Logic học là gì và vì sao ai cũng cần một chút logic
Logic học nghiên cứu cách suy luận đúng: từ tiền đề được rút ra kết luận nào. Bài phân biệt đúng và hợp lệ, diễn dịch và quy nạp, kèm ví dụ đời thường.
Logic & suy luận phổ thông
Tam đoạn luận của Aristotle là gì: cấu tạo, quy tắc và ví dụ
Tam đoạn luận gồm hai tiền đề và một kết luận nối qua trung từ, do Aristotle trình bày trong Phân tích trước. Bài giải thích A, E, I, O, Barbara và cách kiểm lỗ
Logic & suy luận phổ thông
Mệnh đề đảo, phản và phản đảo: hiểu đúng câu nếu thì
Từ câu nếu P thì Q có mệnh đề đảo, mệnh đề phản và mệnh đề phản đảo. Chỉ phản đảo luôn tương đương câu gốc. Bài có bảng, ví dụ đời sống và cách phủ định câu kéo
🌳 Khôn ngoan qua tuổi tác
Xem cả 10 bài ›
Khôn ngoan qua tuổi tác
Trí tuệ linh hoạt và kết tinh: cái gì giảm, cái gì tăng theo tuổi
Trí tuệ linh hoạt thường đạt đỉnh ở tuổi 20 rồi giảm dần, còn trí tuệ kết tinh như vốn từ, hiểu biết tăng tới tuổi 60–70, theo lý thuyết của Cattell và Horn.
Khôn ngoan qua tuổi tác
Tuổi nào quyết định tiền bạc khôn nhất: nghiên cứu đỉnh 53 tuổi
Theo Agarwal, Driscoll, Gabaix và Laibson (2009), người ta mắc ít lỗi nhất khi vay và dùng tín dụng ở khoảng 53 tuổi, lúc kinh nghiệm và sức tính toán cân bằng.
Khôn ngoan qua tuổi tác
Não tuổi mới lớn và những quyết định liều: vì sao biết mà vẫn làm
Thiếu niên hiểu rủi ro gần như người lớn, nhưng khi hào hứng hay có bạn bè bên cạnh, phần tìm phần thưởng trong não lấn át phần kiềm chế chưa chín, theo Steinbe